28 sierpnia 2026 roku przejdzie do historii dolnośląskiej archeologii i muzealnictwa jako dzień jednego z najważniejszych odkryć ostatnich dekad. Podczas rutynowych prac dokumentacyjnych i konserwatorskich w mauzoleum rodziny von Kramsta na cmentarzu komunalnym w Świebodzicach dokonano sensacyjnego znaleziska. Wewnątrz grobowca zabezpieczono barokowe sarkofagi oraz XIX-wieczne trumny skrywające szczątki dawnych właścicieli Zamku Książ – członków potężnego rodu von Hochberg.

Dzięki natychmiastowej analizie heraldycznej i historycznej, którą przeprowadził dr Kamil Pawłowski z Wałbrzyskiej Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu, udało się już zidentyfikować pierwsze osiem obiektów. Wśród nich znajdują się szczątki Konrada Ernsta Maximiliana von Hochberga (1682–1742) – fundatora wielkiej barokowej przebudowy Zamku Książ – oraz jego najbliższej rodziny

Lista zidentyfikowanych członków rodu von Hochberg

W trakcie komisyjnych prac inwentaryzacyjnych, prowadzonych z udziałem służb konserwatorskich, zabezpieczono łącznie ponad 25 obiektów grobowych w różnym stanie zachowania. Wstępna identyfikacja pozwoliła potwierdzić tożsamość następujących osób:

  • Hrabia Konrad Ernst Maximilian von Hochberg (19.08.1682 – 26.07.1742) – kluczowa postać w historii Książa, twórca jego barokowego splendoru.
  • Hrabina Agnes Helene von Hochberg z domu von Flemming (31.12.1690 – 05.08.1721) – druga żona Konrada Ernsta Maximiliana.
  • Hrabina Christiane Dorothea von Hochberg z domu von Reuss von Plauen (25.09.1699 – 06.09.1752) – trzecia żona Konrada Ernsta Maximiliana.
  • Hrabia Carl Heinrich Ludwig von Hochberg (23.05.1712 – 27.05.1712) – niemowlę, syn Konrada Ernsta Maximiliana i Agnes Helene.
  • N.N. von Hochberg (zm. 05.08.1721) – noworodek, syn Konrada Ernsta Maximiliana i Agnes Helene.
  • Hrabia Heinrich Ludwig Carl von Hochberg (30.10.1714 – 29.07.1755) – syn Konrada Ernsta Maximiliana.
  • Hrabia Hans Heinrich VI von Hochberg (22.04.1768 – 07.05.1833).
  • Hrabia Hans Heinrich XII von Hochberg (05.05.1835 – 02.09.1835) – niemowlę, syn księcia Hansa Heinricha X i Adelajdy von Stechow.

Szczątki samej rodziny von Kramsta – znanych świebodzickich fabrykantów i właścicieli mauzoleum – zgodnie z oczekiwaniami odnaleziono w dolnej krypcie grobowej obiektu.

Wielka zagadka historyczna: Maj 1945 roku?

Odkrycie stawia przed historykami fundamentalne pytanie: kiedy i dlaczego trumny Hochbergów trafiły do grobowca rodziny von Kramsta? Miejsce to z całą pewnością nie było ich pierwotnym pochówkiem.

Główna hipoteza badawcza zakłada, że do przeniesienia obiektów doszło w pierwszych dniach maja 1945 roku, w obliczu wkraczającej na Dolny Śląsk Armii Czerwonej. Mogła to być dramatyczna próba ratowania rodowych pamiątek i szczątków przodków przed profanacją i grabieżą. Hipoteza ta będzie teraz weryfikowana poprzez szczegółowe kwerendy w archiwach polskich i niemieckich.

Głos Ekspertów: Przełom w badaniach nad przeszłością Książa

Odkrycie wywołało ogromne poruszenie wśród władz i badaczy związanych z Zamkiem Książ w Wałbrzychu.

Dorota Karolewska (Prezeska Zamku Książ w Wałbrzychu):
„Historia ma czasem niezwykłe wyczucie momentu. Właśnie prowadzimy największą od pół wieku rewaloryzację Książa, a jej sercem jest barokowa część zamku stworzona przez Konrada Ernsta Maximiliana von Hochberga. I właśnie teraz odnajdujemy jego szczątki. Trudno o bardziej symboliczny zbieg okoliczności – można powiedzieć, że po blisko trzech stuleciach twórca barokowego Książa w niezwykły sposób do niego powraca.”

Katarzyna Sielicka (Kierowniczka Działu Muzealnego Zamku Książ):
„Sarkofagi i trumny to dopiero oprawa. Prawdziwym archiwum jest to, co przetrwało w ich wnętrzu: szczątki kostne, tkaniny, być może kwiaty i inne ślady organiczne. […] Osteologia pozwoli określić wzrost, budowę, postawę, ślady obciążeń i urazów oraz choroby układu kostnego. Paleopatologia wskaże schorzenia przewlekłe. Zęby i kamień nazębny zachowują informacje o diecie i mikrobiomie. Jeśli zachowa się DNA, możliwe będą badania pokrewieństwa.”

Matt Mykytyszyn (Rzecznik Zamku Książ, Prezes Fundacji Księżnej Daisy von Pless):
„To historyczna chwila dla całego Dolnego Śląska. […] Jesteśmy również w kontakcie z książęcą rodziną Hochbergów. Szef rodu, książę Peter von Hochberg-Pless, zadeklarował wszelką możliwą pomoc w kwestiach związanych z identyfikacją szczątków i dalszymi badaniami nad historią rodziny. To dla nas nie tylko odkrycie naukowe, lecz także spotkanie z bardzo osobistym wymiarem historii Książa.”

Co dalej?

Wszystkie odnalezione obiekty zostały już bezpiecznie przetransportowane i zabezpieczone na czas przygotowania pełnego projektu konserwatorskiego. Przed interdyscyplinarnym zespołem naukowców stoją miesiące, a potencjalnie lata pracy. Dalsze kroki obejmą:

  1. Pełną konserwację zniszczonych metalowych sarkofagów i drewnianych trumien.
  2. Badania antropologiczne, medyczne i genetyczne odnalezionych szczątków ludzkich.
  3. Analizę historyczno-kostiumologiczną zachowanych wewnątrz tkanin i elementów ubioru grobowego.
  4. Identyfikację pozostałych kilkunastu ciał, których tożsamość wciąż pozostaje nieznana.

Świebodzickie odkrycie bez wątpienia otwiera zupełnie nowy rozdział w badaniach nad historią rodu von Hochberg i pozwala spojrzeć na dawnych panów Zamku Książ z perspektywy dotąd niedostępnej dla żadnego historyka.

Źródło: Zamek Książ w Wałbrzychu 

Zdjęcia: fb Zamek Książ w Wałbrzychu