Cykl: Wypadek w Zamku Książ, część 2. W części pierwszej ustaliliśmy suche fakty: 27 marca 2024 r. w Zamku Książ zginął 38-letni pracownik, przygnieciony przez stoły składowane w jednym z pomieszczeń. Policja nazwała to „nieszczęśliwym wypadkiem bez kontekstu kryminalnego”, a spółka wydała lakoniczny komunikat o pomocy psychologicznej dla załogi. Sprawa ucichła.

Dziś, dzięki dokumentom Państwowej Inspekcji Pracy uzyskanym w trybie dostępu do informacji publicznej, wiemy więcej — i mniej zarazem. Więcej, bo okazuje się, że to nie pierwszy wypadek w tej spółce, przy którym firmowy zespół powypadkowy formułował wnioski „nieadekwatne do ustalonych przyczyn zdarzenia”. Mniej, bo po czterech miesiącach kontroli inspektor pracy sam przyznał: przyczyny śmierci 38-latka nie da się ustalić. A osoba, która przez siedem lat stała na czele tej spółki, dziś z mocy ustawy odpowiada za zarządzanie kryzysowe całego województwa dolnośląskiego.

🔍 ŚLEDZTWO BEZ ŚLADU

Kontrola Okręgowego Inspektoratu Pracy we Wrocławiu Oddział w Wałbrzychu rozpoczęła się tego samego dnia co wypadek — 27 marca 2024 r. — i trwała, z przerwami, aż do 30 lipca 2024 r. Inspektorzy pracy Jarosław Kruszyński i Jerzy Kończewski prowadzili czynności łącznie przez dziewięć dni: 27 marca, 2 kwietnia, 7, 8 i 9 maja, 10 i 24 czerwca oraz 26 i 29 lipca. Spółkę reprezentowała Anna Żabska, Prezes Zarządu od grudnia 2017 r. — dziś wojewoda dolnośląska.

Protokół kontroli nr rej. 160166-53-K014-Pt/2024, w punkcie 2.4 „Przyczyny wypadku”, zawiera zdanie, które warto przeczytać jeszcze raz, powoli: „Z uwagi na brak ujawnionych bezpośrednich świadków zdarzenia oraz brak możliwości ustalenia przebiegu zdarzeń (ciągu przyczynowo-skutkowego)… inspektor pracy nie ustalił przyczyn zdarzenia.” Innymi słowy: po czterech miesiącach formalnego postępowania administracyjnego państwo nie potrafi powiedzieć, dlaczego na mężczyznę zwaliły się stoły, w pomieszczeniu, w którym przebywał sam.

🪑 DRUGI RAZ TEN SAM BŁĄD

Skoro nie udało się ustalić przyczyny konkretnego zdarzenia, inspektor sprawdził coś innego — jak spółka radzi sobie z badaniem swoich własnych wypadków w ogóle. Odpowiedź, zapisana w punkcie 2.5 protokołu, jest kłopotliwa dla Zamku Książ. Analiza dokumentacji powypadkowej z lat 2022–2023 wykazała, że przy co najmniej dwóch wcześniejszych wypadkach przy pracy zakładowy zespół powypadkowy sformułował wnioski i zalecenia profilaktyczne, które inspektor opisał identyczną formułą, powtórzoną dwukrotnie w protokole: „wnioski wskazane przez zespół powypadkowy nie przeciwdziałają wypadkom w podobnych okolicznościach (nie odnoszą się do ustalonych przyczyn zdarzenia)”.

Z uwagi na liczbę zdarzeń wypadkowych w spółce inspektor w ogóle odstąpił od całościowej oceny stanu wypadkowości za lata 2021–2024 — co samo w sobie jest komunikatem. Przy okazji kontroli inspektorzy udzielili pracodawcy aż 12 porad z zakresu BHP i 3 porady z zakresu prawnej ochrony pracy.

📋 CZTERY WNIOSKI, ZERO KONKRETU

30 lipca 2024 r. inspektor skierował do spółki formalne „Wystąpienie” (nr rej. 160166-53-K014-Ws01/24) z czterema wnioskami pokontrolnymi — wszystkie dotyczyły wyłącznie jakości dokumentacji powypadkowej (adekwatność wniosków, dokładność opisów, kompletność ustaleń, terminowość zatwierdzania protokołów). Żaden nie dotyczył fizycznego środka bezpieczeństwa. Spółka odpowiedziała błyskawicznie — już 1 sierpnia 2024 r. poinformowała, że wszystkie cztery wnioski „przyjęto do bieżącej realizacji”. Bez sprzeciwu, bez zastrzeżeń.

⚖️ TO NIE PR, TO USTAWOWY OBOWIĄZEK

Warto w tym miejscu zatrzymać się nad czymś, co łatwo przeoczyć: udział Anny Żabskiej w szkoleniach z zarządzania kryzysowego i w gali wręczenia dyplomów za „odporność społeczną” to nie dobrowolna, wizerunkowa aktywność wojewody. To wykonywanie jej wprost ustawowego obowiązku.

Art. 22 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie stanowi, że wojewoda odpowiada za wykonywanie polityki rządu na obszarze województwa, a w szczególności za „zapobieganie zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego (…), a także zapobieganie klęskom żywiołowym i innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczanie i usuwanie ich skutków”. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym idzie dalej: to wojewoda jest organem właściwym w sprawach zarządzania kryzysowego na obszarze całego województwa i przewodniczy wojewódzkiemu zespołowi zarządzania kryzysowego. To z tego mandatu — a nie z osobistej pasji do strażactwa — wynikają zarówno szkolenia dla wójtów i burmistrzów w Miliczu, jak i gala dla młodych druhów OSP.

Innymi słowy: to nie jest tak, że Anna Żabska przy okazji zajmuje się bezpieczeństwem mieszkańców. Bezpieczeństwo mieszkańców całego województwa — w tym zdolność instytucji publicznych do uczenia się na własnych błędach i wyciągania z nich wniosków — jest jej podstawowym, ustawowym zadaniem na obecnym stanowisku. Z tym większym ciężarem gatunkowym trzeba czytać ustalenia PIP dotyczące spółki, którą kierowała bezpośrednio przed objęciem tej funkcji.

🛡️ TWARZĄ „ODPORNOŚCI SPOŁECZNEJ”

8 września 2026 r. w Bazie Dydaktycznej Ośrodka Szkolenia Komendy Wojewódzkiej PSP we Wrocławiu, w Miliczu, ruszył cykl 8 szkoleń aktualizujących z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla wójtów, burmistrzów i prezydentów miast z całego Dolnego Śląska. Zorganizowała go Wojewoda Dolnośląska Anna Żabska we współpracy z Państwową Strażą Pożarną. Program objął m.in. aktualne przepisy, organizację systemu ochrony ludności, grę decyzyjną na szczeblu gminnym — i, jak podał oficjalny komunikat DUW z 24 września 2026 r., „zabezpieczenie i ewakuację dóbr kultury” w sytuacji zagrożenia.

Przy tej okazji Żabska mówiła wprost: „Bezpieczeństwo mieszkańców wymaga przygotowania na długo przed pojawieniem się zagrożenia. Dlatego nie ograniczamy się do przepisów. Samorządowcy ćwiczą konkretne sytuacje, podejmowanie decyzji i współpracę pod presją czasu. Kiedy pojawia się realne zagrożenie, każdy musi znać swoje zadania i być gotowy do działania.” Cykl zakończył się 29–30 września 2026 r. — DUW podsumował go kolejnym komunikatem.

Trzy dni po pierwszym komunikacie, 27 września 2026 r., w Komendzie Wojewódzkiej PSP we Wrocławiu ta sama wojewoda wręczała dyplomy 36 laureatom konkursu „Budujemy SYSTEM ODPORNOŚCI SPOŁECZNEJ w lokalnych społecznościach” — młodym druhnom i druhom OSP, nagrodzonym m.in. za projekty z pierwszej pomocy i reagowania kryzysowego. Komunikat DUW cytował przy tej okazji: „Odporność społeczna nie zaczyna się w chwili kryzysu. Budujemy ją dużo wcześniej.”

Zamek Książ — trzeci co do wielkości zamek w Polsce, ponad 400 pomieszczeń, ok. 300 tys. turystów rocznie — jest dobrem kultury w dokładnie takim rozumieniu, jakiego dotyczyło szkolenie w Miliczu. To tam, w jednym z tych pomieszczeń, nikt „nie znał swojego zadania”, gdy spadające stoły przygniotły pracownika, a firma nie potrafiła później poprawnie zrekonstruować, co się stało.

🗣️ KOMENTARZ

Odporność społeczna — jak uczy się dziś dolnośląska młodzież w OSP, a wójtowie i burmistrzowie w Miliczu — polega na tym, by przygotować się na zagrożenie, zanim ono nastąpi, i wyciągnąć wnioski, gdy już się wydarzy. To dokładnie ta kompetencja, której — zgodnie z ustaleniami PIP — zabrakło w Zamku Książ nie raz, nie dwa, lecz co najmniej trzy razy z rzędu: przy dwóch wypadkach z lat 2022–2023 i przy tym śmiertelnym z marca 2024 r. Wnioski „nieadekwatne do przyczyn zdarzenia” to w języku urzędowym PIP dokładnie to samo, co brak odporności instytucjonalnej w języku kampanii, której dziś — z mocy ustawy, nie z własnej inicjatywy — patronuje Anna Żabska.

To właśnie ten ustawowy, a nie uznaniowy, charakter jej obecnej funkcji czyni kontrast tak ostrym. Gdyby udział w szkoleniach z zarządzania kryzysowego był tylko dobrowolnym gestem PR-owym, można by go pominąć jako przypadek. Skoro jednak odpowiedzialność za zdolność regionu do uczenia się na błędach i reagowania na zagrożenia jest rdzeniem jej obecnego stanowiska, trudno nie zapytać, czy tę samą zdolność zbudowała wcześniej we własnej instytucji. Nie twierdzimy, że Anna Żabska osobiście zawiniła śmierci pracownika Zamku Książ — PIP tego nie ustaliła, a my nie jesteśmy sądem. Twierdzimy, że instytucja, którą przez siedem lat kierowała, nie potrafiła zrobić tego, co dziś, z mocy ustawy, ma nadzorować w skali całego województwa.

📌 Notka redakcyjna

Niniejszy tekst ma charakter publicystyczno-analityczny i stanowi głos w debacie o funkcjonowaniu instytucji publicznych oraz nadzorze nad bezpieczeństwem pracy w podmiotach z udziałem samorządu. Wskazane w tekście związki i porównania między opisanymi zdarzeniami a obecną funkcją publiczną stanowią obserwację redakcyjną, a nie oficjalnie potwierdzony związek przyczynowo-skutkowy ani zarzut prawny. Przywołane podstawy prawne (ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, ustawa o zarządzaniu kryzysowym) opisują zakres ustawowych obowiązków urzędu wojewody jako takiego, nie stanowią zarzutu wobec konkretnej osoby. Zgodnie z ustaleniami Państwowej Inspekcji Pracy, przyczyn wypadku z 27 marca 2024 r. nie ustalono, a żadnej osobie fizycznej nie postawiono w tej sprawie — według wiedzy redakcji na dzień publikacji — zarzutów karnych; nie zapadł też żaden wyrok. Określenie „czarna skrzynka” ma charakter wyłącznie literacki. Cytaty z profilu Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego na Facebooku, w tym wypowiedź Anny Żabskiej, przytoczono w ramach prawa cytatu, w celach informacyjnych i analitycznych.

🔗 Źródła

Dokumenty urzędowe:

  • Okręgowy Inspektorat Pracy we Wrocławiu Oddział w Wałbrzychu, pismo WR-PPR-B.0142.161.2026.2 z 30.09.2026 r. wraz z załącznikami: Protokół kontroli nr rej. 160166-53-K014-Pt/2024, Wystąpienie nr rej. 160166-53-K014-Ws01/2024 z 30.07.2024 r., odpowiedź Zamku Książ w Wałbrzychu Sp. z o.o. z 01.08.2024 r.
  • Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, art. 22.
  • Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym.

Media społecznościowe:

  • Profil Facebook Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu, wpis z 24.09.2026 r., godz. 08:00 — o cyklu szkoleń w Miliczu dla samorządowców, z cytatem Anny Żabskiej.
  • Profil Facebook Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu, wpis z 30.09.2026 r. — podsumowanie zakończonego cyklu szkoleń w Miliczu.
  • Profil Facebook Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu, wpis z 27.09.2026 r. — o wręczeniu dyplomów laureatom konkursu „Budujemy SYSTEM ODPORNOŚCI SPOŁECZNEJ w lokalnych społecznościach”.

Doniesienia medialne (marzec 2024):

  • Tragiczny wypadek w Zamku Książ. Nie żyje 38-latek – Polsat News
  • Wałbrzych, Zamek Książ. Tragiczny wypadek. Nie żyje 38-letni mężczyzna – TVN24
  • Śmiertelny wypadek w Zamku Książ — nie żyje 38-letni mężczyzna – Wałbrzych24.com
  • Wałbrzych. Prokuratura bada okoliczności tragedii w Zamku Książ. Nie żyje 38-latek – Dziennik Wałbrzych

Zdjęcia fb.duw